Choroba Bowena – co to jest i jak ją rozpoznać?

Nie każda zmiana na skórze to powód do niepokoju, ale są takie, które zdecydowanie warto skonsultować z lekarzem – zwłaszcza jeśli nie znikają mimo pielęgnacji. Czym jest choroba Bowena? Jak ją wykrywać i skutecznie leczyć? W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania, dowiesz się, jak rozpoznać pierwsze objawy i kiedy warto zgłosić się do dermatologa.

Co to jest choroba Bowena?

Choroba Bowena to przedinwazyjna postać raka skóry, która rozwija się wyłącznie w obrębie naskórka. Ta zmiana nie nacieka jeszcze głębszych warstw skóry ani nie daje przerzutów – dlatego zaliczana jest do tzw. nowotworów in situ. Choć na tym etapie komórki rakowe pozostają ograniczone do miejsca powstania, nadal są nieprawidłowe i mają potencjał do dalszego rozwoju.

To schorzenie rozwija się powoli i często przybiera formę pojedynczej zmiany skórnej, która długo nie daje żadnych niepokojących objawów. Może przez wiele miesięcy wyglądać jak niegroźna plama, sucha płytka lub powierzchniowe przebarwienie. Właśnie dlatego choroba Bowena bywa mylona z łuszczycą, egzemą lub reakcją alergiczną.

Mimo że na pierwszy rzut oka nie wygląda groźnie, nieleczona może przekształcić się w inwazyjnego raka kolczystokomórkowego. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie pozwalają jednak całkowicie usunąć zmianę i uniknąć powikłań.

Jakie są przyczyny choroby Bowena i czynniki ryzyka?

Choroba Bowena może rozwinąć się u każdej osoby, ale istnieją pewne czynniki, które zwiększają to ryzyko. Najczęściej przyczyną jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, zarówno ze słońca, jak i z lamp używanych w solariach. Promieniowanie ultrafioletowe może stopniowo uszkadzać komórki naskórka i doprowadzać do ich nieprawidłowego podziału – właśnie w ten sposób może rozpocząć się rozwój choroby Bowena.

Znaczenie ma również wiek – schorzenie częściej dotyczy osób powyżej 60. roku życia. Wraz z wiekiem skóra słabiej się regeneruje, a uszkodzenia kumulują się latami. Większe ryzyko występuje także u osób z osłabioną odpornością – np. po przeszczepach, przy chorobach autoimmunologicznych lub zakażeniu wirusem HIV.

Istotną rolę odgrywa zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) – zwłaszcza w przypadku zmian w obrębie narządów płciowych i błon śluzowych. Uważa się, że niektóre typy wirusa mogą prowadzić do przekształceń nowotworowych właśnie w tych lokalizacjach.

Inną przyczyną może być kontakt z substancjami toksycznymi, takimi jak arsen, produkty smołowe, środki chemiczne czy pestycydy. Zawodowa ekspozycja na tego typu czynniki – np. w przemyśle lub rolnictwie – może zwiększać ryzyko powstania zmian nowotworowych skóry.

Na rozwój choroby Bowena mogą wpływać również:

• przewlekłe stany zapalne skóry, zwłaszcza takie, które długo się nie goją lub są regularnie drażnione,
• blizny, oparzenia i uszkodzenia skóry,
• wcześniejsze leczenie promieniowaniem jonizującym.

Pamiętaj, że wiele z tych czynników możesz ograniczyć. Unikanie nadmiernego słońca, ochrona skóry i szybkie reagowanie na zmiany to realny sposób, by zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Jakie są objawy choroby Bowena?

Objawy choroby Bowena często są mało charakterystyczne, dlatego łatwo je przeoczyć lub pomylić z inną, niegroźną zmianą skórną. Zwykle pojawia się pojedyncze ognisko – plamka lub płytka, która z czasem się powiększa, ale nie powoduje bólu ani innych dolegliwości.

Zmiana może mieć kolor czerwony, brunatny lub szarawy. Jej powierzchnia bywa sucha, lekko łuszcząca się lub błyszcząca. Czasem pojawiają się drobne owrzodzenia albo niewielkie sączenie – szczególnie jeśli skóra w tym miejscu jest regularnie drażniona (np. przez ubranie, golenie czy zadrapanie).

W przeciwieństwie do wielu innych problemów dermatologicznych, choroba Bowena rozwija się bardzo powoli – niekiedy przez wiele miesięcy lub nawet lat. Zmiana stopniowo się powiększa, ale zazwyczaj nie daje objawów alarmujących, takich jak ból czy silne swędzenie. To właśnie brak dolegliwości sprawia, że pacjenci nie traktują jej poważnie.

Warto zachować czujność, jeśli:

• plama lub grudka na skórze nie znika mimo pielęgnacji,
• zmiana łuszczy się lub ma nierówną powierzchnię,
• pojawiła się na obszarze regularnie narażonym na słońce lub otarcia,
• wygląda inaczej niż pozostałe zmiany na skórze.

Każda trwała zmiana, która się nie goi i nie reaguje na leczenie miejscowe, powinna zostać pokazana dermatologowi.

Czy choroba Bowena swędzi?

W większości przypadków choroba Bowena nie powoduje swędzenia. Zmiana rozwija się powoli, bez dolegliwości bólowych, pieczenia czy uczucia świądu. To właśnie jeden z powodów, dla których jest często lekceważona – nie przeszkadza, nie boli i nie budzi większego niepokoju.

U niektórych osób może jednak pojawić się niewielkie podrażnienie lub uczucie dyskomfortu, zwłaszcza jeśli zmiana znajduje się w miejscu narażonym na otarcia, wilgoć lub stałe drażnienie (np. pasek od bielizny, golenie, potliwość). Nie jest to jednak objaw charakterystyczny ani dominujący.

Czy choroba Bowena jest zaraźliwa?

Nie, choroba Bowena nie jest zaraźliwa. To zmiana nowotworowa naskórka, która nie przenosi się z jednej osoby na drugą – ani przez kontakt fizyczny, ani przez wspólne przedmioty, dotyk czy płyny ustrojowe.

Warto jednak wiedzieć, że w niektórych przypadkach rozwój tej choroby może być powiązany z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Dotyczy to głównie zmian w okolicach narządów płciowych oraz błon śluzowych. Sam wirus HPV może być przenoszony drogą płciową – dlatego w tym kontekście ryzyko zakażenia istnieje, ale dotyczy samego wirusa, a nie choroby Bowena jako takiej.

Diagnostyka i leczenie choroby – kiedy zgłosić się do dermatologa?

Jeśli zauważysz zmianę skórną, która nie goi się przez kilka tygodni i nie reaguje na żadne maści czy kremy, warto skonsultować ją z dermatologiem. Szczególnie jeśli plama powiększa się, łuszczy, nieco się błyszczy lub pojawiła się na obszarze często wystawionym na słońce.

Diagnostyka choroby Bowena rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i obejrzenia zmiany. Lekarz zapyta, jak długo trwa problem, czy się zmienia i czy towarzyszą mu inne objawy. Pomocne może być też obejrzenie zdjęć wykonanych w przeszłości – jeśli takimi dysponujesz.

Podczas wizyty dermatolog może wykonać dermatoskopię – to nieinwazyjne badanie w powiększeniu, które pozwala ocenić strukturę zmiany. Gdy obraz jest niejednoznaczny lub sugeruje raka in situ, lekarz może zlecić biopsję. Pobranie fragmentu zmiany do badania histopatologicznego to jedyny sposób, by potwierdzić rozpoznanie i wykluczyć postać inwazyjną.

Gdy diagnoza zostanie potwierdzona, kolejnym krokiem jest dobór metody leczenia. Najczęściej do leczenia choroby Bowena stosuje się:

• chirurgiczne wycięcie zmiany – szczególnie jeśli jest ona dobrze odgraniczona i łatwo dostępna,
• krioterapię – czyli wymrażanie zmian ciekłym azotem,
• terapię fotodynamiczną – wykorzystywaną w zmianach na twarzy i w miejscach trudnych do operacji,
• leczenie miejscowe – np. kremami zawierającymi fluorouracyl lub imikwimod, stosowane zwłaszcza przy rozległych zmianach,
• w rzadkich przypadkach – radioterapię lub chemioterapię ogólnoustrojową, gdy zmiany są oporne na inne metody lub nawracają.

Wybór metody zależy od wielu czynników, m.in. rozległości zmiany, jej lokalizacji oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Niezależnie od formy leczenia, ważne jest wczesne rozpoznanie – wtedy szansa na całkowite wyleczenie jest najwyższa.

Jakie są rokowania dla tego schorzenia?

Rokowania w chorobie Bowena są bardzo dobre – zwłaszcza jeśli zmiana zostanie wykryta i usunięta na wczesnym etapie. Ponieważ jest to rak skóry in situ, ograniczony do naskórka, nie daje przerzutów i nie nacieka głębszych tkanek. Oznacza to, że leczenie jest zazwyczaj skuteczne i nie wymaga agresywnych metod.

Po odpowiednio dobranej terapii większość pacjentów wraca do pełnego zdrowia i nie doświadcza nawrotów. Jednak ważne jest, by regularnie kontrolować skórę – zarówno samodzielnie, jak i podczas wizyt u dermatologa. Choroba Bowena może nawracać, szczególnie jeśli występują czynniki ryzyka, takie jak osłabiony układ odpornościowy, zakażenie HPV czy dalsza ekspozycja na promieniowanie UV.

Nieleczona zmiana, mimo że rozwija się powoli, może z czasem przejść w inwazyjnego raka kolczystokomórkowego, który już nacieka tkanki i może dawać przerzuty.

Jak zapobiegać chorobie Bowena?

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka zachorowania, ale możesz zrobić wiele, by je zmniejszyć. Profilaktyka choroby Bowena opiera się przede wszystkim na ochronie skóry i świadomej obserwacji swojego ciała.

Najważniejsze zasady:

• Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce – szczególnie w godzinach okołopołudniowych. Noś odzież z długim rękawem, kapelusze z rondem i okulary przeciwsłoneczne.
• Stosuj kremy z filtrem UV przez cały rok, nie tylko latem. To podstawowy krok, który realnie zmniejsza ryzyko uszkodzeń komórek skóry.
• Zrezygnuj z solarium – sztuczne promieniowanie UV jest jednym z udokumentowanych czynników ryzyka rozwoju raka skóry.
• Rozważ szczepienie przeciw HPV, zwłaszcza jeśli jesteś w grupie ryzyka lub masz aktywność seksualną z wieloma partnerami.
• Chroń skórę przed chemikaliami i substancjami toksycznymi – jeśli pracujesz w przemyśle, laboratorium lub rolnictwie, stosuj środki ochrony osobistej.
• Nie ignoruj podejrzanych zmian – każda plamka, która się nie goi lub się powiększa, zasługuje na konsultację z dermatologiem.
• Regularnie obserwuj skórę – najlepiej raz w miesiącu. Zwracaj uwagę nie tylko na twarz i ręce, ale także na okolice pleców, nóg, skóry głowy i narządów płciowych.

W przypadku chorób skóry, takich jak choroba Bowena, największe znaczenie ma czas. Im wcześniej zauważysz zmianę i zareagujesz, tym większa szansa na pełne wyleczenie bez powikłań.

Badania nad chorobą Bowena

Badania nad chorobą Bowena koncentrują się na mechanizmach powstawania zmian w naskórku, czynnikach wpływających na ich rozwój oraz skuteczności terapii. Coraz większy nacisk kładzie się na wczesne wykrywanie i rolę czynników środowiskowych. Zebrane dane wspierają zarówno leczenie, jak i profilaktykę, zwiększając szanse na szybkie i skuteczne rozpoznanie choroby. Oto kilka faktów potwierdzonych w badaniach naukowych.

Choroba Bowena najczęściej występuje u osób po 60. roku życia, rzadko u młodszych, chyba że występuje immunosupresja (np. po przeszczepach lub przy zakażeniach wirusowych). Częściej dotyczy kobiet oraz osób rasy białej. Zmiany zwykle pojawiają się na głowie, szyi i kończynach; u mężczyzn typowo na owłosionej skórze głowy i przedniej części tułowia, u kobiet – na policzkach i podudziach. Rzadko obejmują wargi, brodawkę sutkową czy powiekę. Opisy rodzinne sugerują możliwą rolę predyspozycji genetycznych [1].

Klasyczna choroba Bowena rozwija się powoli i może przez lata pozostawać ograniczona do jednego ogniska, zanim zacznie się powiększać. Niekiedy pojawiają się cechy przypominające bliznowacenie, co utrudnia rozpoznanie. Z powodu przewlekłego przebiegu pacjenci często zgłaszają się do lekarza dopiero po długim czasie, a zmiany bywają początkowo mylone z rogowaceniem słonecznym lub przewlekłym stanem zapalnym skóry [2].

Choć choroba Bowena zwykle ma postać pojedynczego ogniska, u pacjentów poddawanych długotrwałej fototerapii może występować w wielu lokalizacjach. Opisano przypadek chorego na łuszczycę leczonego przez lata wąskopasmowym UVB, u którego zmiany pojawiły się na twarzy, kończynach, tułowiu i mosznie, co potwierdzono histopatologicznie. Krioterapia okazała się skuteczna, jednak badacze zwrócili uwagę, że przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV może zwiększać ryzyko transformacji nowotworowej [3].

Choroba Bowena | Podsumowanie

W przypadku podejrzenia choroby Bowena nie warto zwlekać, ponieważ nawet jeśli zmiana wydaje się niegroźna. Wizyta u lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa pozwala szybko rozpocząć diagnostykę i, w razie potrzeby, wdrożyć odpowiednie leczenie. Istnieje kilka skutecznych sposobów leczenia tej przedinwazyjnej postaci raka skóry tj. terapia miejscowa, krioterapia, czy chirurgiczne usunięcie zmiany. Ważne jest wczesne rozpoznanie i obserwacja skóry – to prosty krok, który może wpłynąć na rokowania.

FAQ

Czy choroba Bowena o typ raka skóry?

Tak, choroba Bowena to typ raka skóry, a dokładnie przedinwazyjnego raka kolczystokomórkowego. Oznacza to, że zmiana rozwija się wyłącznie w naskórku i nie nacieka głębszych warstw skóry. Choć nowotwór nie jest jeszcze inwazyjny, nadal wymaga leczenia, aby zapobiec jego dalszemu rozwojowi.

W jakich miejscach pojawiają się zmiany przy chorobie Bowena?

Zmiany mogą występować w różnych częściach ciała, ale najczęściej pojawiają się na skórze narażonej na słońce, np. na twarzy, szyi, tułowiu i kończynach. U niektórych pacjentów rozwijają się również w obrębie błon śluzowych i narządów płciowych. W takich przypadkach, szczególnie u mężczyzn, może dojść do odmiany zwanej erytroplazją Queyrata.

Czy choroba Bowena daje przerzuty?

W swoim początkowym stadium choroba Bowena nie daje przerzutów, ponieważ jest ograniczona do warstwy naskórka. To jednak nie znaczy, że można ją ignorować. Nieleczona zmiana może przekształcić się w postać inwazyjną i stanowić realne zagrożenie. Dlatego każdą utrzymującą się, nietypową zmianę warto potraktować jako niepokojącą i skonsultować z lekarzem.

Zobacz także

Róża (choroba skóry) – charakterystyka, diagnostyka i leczenie

Atopowe Zapalenie Skóry a dieta – co jeść, a czego unikać?

Onycholiza paznokci – objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Bibliografia

1. Palaniappan V, Karthikeyan K. Bowen’s Disease. Indian Dermatol Online J. 2022 Mar 3;13(2):177-189. doi: 10.4103/idoj.idoj_257_21. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8917478/  
2. Arlette JP, Trotter MJ. Squamous cell carcinoma in situ of the skin: history, presentation, biology and treatment. Australas J Dermatol. 2004 Feb;45(1):1-9; quiz 10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14961900/  
3. Zhang D, Fan H, Liu X, Wang S, Lang X, Ma W, Pang Y. Multiple Bowen’s disease due to long-term narrow-band ultraviolet B phototherapy: A case report and literature review. J Cosmet Dermatol. 2024 May;23(5):1583-1587. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38279518/