Strona główna » Likopen i beta-karoten – dlaczego latem warto jeść ich więcej?
Likopen i beta-karoten – dlaczego latem warto jeść ich więcej? - obrazek wyróżniający

Likopen i beta-karoten – dlaczego latem warto jeść ich więcej?

0
(0)

Latem skóra jest bardziej narażona na promieniowanie UV, które sprzyja powstawaniu stresu oksydacyjnego i zaczerwienieniu. Dieta bogata w likopen i beta-karoten może wspierać naturalne mechanizmy ochronne skóry, ale nie zastępuje kremu z filtrem ani innej ochrony przed oparzeniem słonecznym Nie musisz od razu sięgać po suplementy. Likopen znajdziesz przede wszystkim w pomidorach i ich przetworach, a beta-karoten – w marchewce, dyni, batatach oraz zielonych warzywach liściastych. Najlepiej spożywać je regularnie i łączyć z niewielką ilością tłuszczu.

Likopen i beta-karoten – czym są i jakie mają właściwości?

Zarówno likopen jak i beta-karoten należą do karotenoidów, czyli naturalnych barwników występujących w warzywach i owocach. Likopen nadaje czerwony kolor między innymi pomidorom i arbuzom, natomiast beta-karoten odpowiada za pomarańczową oraz żółtą barwę marchwi, dyni czy batatów.

Oba związki mogą neutralizować reaktywne formy tlenu powstające pod wpływem promieniowania UV. W ten sposób wspierają ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, który uczestniczy w procesach prowadzących do zaczerwienienia, utraty elastyczności i przedwczesnego starzenia skóry.

Beta-karoten jest prowitaminą A, co oznacza, że organizm może przekształcić jego część w witaminę A. Witamina ta wspiera między innymi utrzymanie prawidłowego stanu skóry, błon śluzowych i wzroku. Efektywność przemiany zależy od składu posiłku, zapasów witaminy A, stanu odżywienia i indywidualnych uwarunkowań.

Likopen nie przekształca się w witaminę A. Jego możliwe działanie wiąże się głównie z właściwościami przeciwutleniającymi oraz wpływem na odpowiedź skóry na promieniowanie UV.

Czy likopen i beta-karoten chronią skórę przed słońcem?

Regularne spożywanie likopenu i beta-karotenu może stopniowo zwiększać podstawową odporność skóry na część zmian wywoływanych przez promieniowanie UV.

Nie jest to jednak ochrona natychmiastowa. Karotenoidy dostarczane z dietą muszą zostać wchłonięte, przetransportowane i stopniowo zgromadzić się w tkankach, w tym w skórze. Dlatego jednorazowa szklanka soku pomidorowego lub marchewkowego wypita przed wyjściem na plażę nie zapobiegnie oparzeniu.

Możliwe działanie karotenoidów jest bardziej zbliżone do długoterminowego wzmacniania naturalnej ochrony skóry niż do działania kosmetyku przeciwsłonecznego. Obejmuje całą powierzchnię skóry, ale pozostaje znacznie słabsze od ochrony zapewnianej przez prawidłowo nałożony preparat z filtrem.

Gdzie jest najwięcej likopenu 
i beta-karotenu? - infografika

Gdzie znajduje się najwięcej likopenu?

Najważniejszym źródłem likopenu w codziennej diecie są pomidory oraz przygotowane z nich produkty. Możesz znaleźć go między innymi w:

  • koncentracie i przecierze pomidorowym,
  • passacie,
  • sosie pomidorowym,
  • soku pomidorowym,
  • zupie pomidorowej,
  • świeżych pomidorach,
  • pomidorach suszonych,
  • arbuzie,
  • czerwonym grejpfrucie,
  • różowej gujawie.

Przetwory pomidorowe mogą dostarczać likopenu w formie łatwiej dostępnej dla organizmu niż surowe pomidory. Rozdrabnianie i podgrzewanie narusza strukturę komórek roślinnych, dzięki czemu likopen może zostać łatwiej uwolniony podczas trawienia.

Nie oznacza to jednak, że trzeba zrezygnować ze świeżych pomidorów. Dostarczają one także witaminy C, potasu, wody i innych związków roślinnych. Latem dobrym rozwiązaniem jest łączenie różnych form – świeżych pomidorów w sałatce, sosu do obiadu i passaty wykorzystanej do zupy lub warzyw.

W jakich produktach jest najwięcej beta-karotenu?

Beta-karoten występuje przede wszystkim w pomarańczowych, żółtych i ciemnozielonych warzywach. Zielony chlorofil może przykrywać pomarańczową barwę karotenoidów, dlatego beta-karoten znajdziesz nie tylko w marchewce, ale też w szpinaku czy jarmużu.

Jego dobrymi źródłami są: marchew, bataty, dynia, jarmuż, szpinak, natka pietruszki, boćwina, czerwona papryka, morele, brzoskwinie, mango, melon kantalupa.

Beta-karoten pochodzący z żywności może zostać wykorzystany do produkcji witaminy A, ale stopień tej przemiany nie jest zawsze taki sam. Wpływa na niego między innymi struktura produktu, sposób przygotowania posiłku i obecność tłuszczu.

Dobrym pomysłem jest więc urozmaicenie diety, zamiast opierania jej wyłącznie na marchewce. Sałatka ze szpinakiem i papryką, pieczony batat, zupa z dyni czy morele mogą dostarczać beta-karotenu w różnych posiłkach w ciągu dnia.

Jak jeść likopen i beta-karoten, aby lepiej się wchłaniały?

Likopen i beta-karoten rozpuszczają się w tłuszczach. Ich wchłanianie może się zwiększyć, gdy produkty będące ich źródłem zjesz w posiłku zawierającym oliwę, olej, orzechy, pestki, awokado, jajka lub tłuste ryby.

Nie potrzeba do tego dużej ilości tłuszczu. W praktyce możesz:

  • dodać oliwę do sałatki z pomidorami,
  • podać marchewkę z hummusem,
  • posypać zupę dyniową pestkami,
  • połączyć szpinak z jajkiem,
  • przygotować sos pomidorowy z oliwą,
  • zjeść morele z jogurtem i orzechami.

Znaczenie ma też rozdrobnienie oraz obróbka termiczna. Starcie marchewki, zmiksowanie dyni lub przygotowanie sosu pomidorowego pomaga uwolnić karotenoidy ze struktury roślin. Szczególnie dobrze udokumentowana jest wyższa dostępność likopenu z przetworzonych pomidorów niż z surowych.

Czy likopen i beta-karoten mogą zastąpić krem z filtrem?

Nie. Likopen i beta-karoten nie zastępują kremu z filtrem, odzieży, nakrycia głowy ani unikania intensywnego słońca w godzinach południowych. Ich działanie ochronne jest znacznie słabsze i rozwija się stopniowo.

Karotenoidy nie tworzą na powierzchni skóry warstwy pochłaniającej lub odbijającej promieniowanie. Działają od wewnątrz, wspierając naturalne mechanizmy przeciwutleniające i wpływając na reakcję tkanek na promieniowanie UV.

Dlatego dietę bogatą w pomidory, marchew, dynię czy szpinak należy traktować jako element uzupełniający ochrony przeciwsłonecznej. Nadal potrzebujesz odpowiedniej ilości kremu z filtrem i jego ponownego nakładania przy dużej ekspozycji, szczególnie po pływaniu, intensywnym poceniu lub wycieraniu skóry ręcznikiem.

Po jakim czasie widać efekty likopenu i beta-karotenu?

Efekty regularnego spożywania likopenu i beta-karotenu mogą pojawić się po kilku tygodniach, a wyraźniejsze zmiany zwykle wymagają około 8–12 tygodni. Nie jest to działanie natychmiastowe – pojedyncza porcja pomidorów czy marchewki nie zmienia od razu reakcji skóry na słońce.

Karotenoidy stopniowo gromadzą się w organizmie i mogą wspierać naturalne mechanizmy ochronne skóry. Przy większym udziale warzyw i owoców w diecie może też pojawić się delikatnie cieplejszy, bardziej złocisty odcień skóry. Nie jest to jednak opalenizna powstająca pod wpływem promieniowania UV.

Najlepiej zwiększyć ilość produktów bogatych w likopen i beta-karoten kilka tygodni przed latem, a następnie jeść je regularnie przez cały sezon. Większe znaczenie ma codzienna, zróżnicowana dieta niż jednorazowo duża porcja.

Nadmiar beta-karotenu - zdjęcie poglądowe

Czy od nadmiaru beta-karotenu skóra może stać się pomarańczowa?

Tak. Duże ilości produktów bogatych w beta-karoten mogą nadać skórze żółty lub pomarańczowy odcień, szczególnie na dłoniach i stopach. Zmiana zwykle nie jest groźna i ustępuje po ograniczeniu takich produktów.

Jeśli żółte są także białka oczu lub pojawiają się inne objawy, przyczyna może być inna. Ostrożność dotyczy też wysokich dawek beta-karotenu w suplementach, zwłaszcza u osób palących.

Badania nad likopenem i beta-karotenem

Oparzenia słoneczne są skutkiem nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, ale coraz więcej badań wskazuje, że znaczenie może mieć również sposób odżywiania. Szczególnie interesujące są karotenoidy – rozpuszczalne w tłuszczach barwniki obecne m.in. w żółtych, pomarańczowych i czerwonych owocach oraz warzywach.

Ich właściwości fotoprotekcyjne są badane od wielu lat. W systematycznym przeglądzie z 2021 roku przeanalizowano 25 badań klinicznych dotyczących doustnego stosowania karotenoidów. Wyniki wskazały, że mogą one zwiększać odporność skóry na rumień wywołany promieniowaniem UVB.

Badacze podkreślili jednak, że UVB powoduje przede wszystkim bezpośrednie uszkodzenia DNA, dlatego możliwości ochronnego działania suplementacji są w tym przypadku ograniczone. Inaczej wygląda sytuacja przy promieniowaniu UVA, które w większym stopniu nasila stres oksydacyjny.

W części badań obserwowano zmniejszenie pigmentacji wywołanej UVA oraz niższy poziom markerów stresu oksydacyjnego. Autorzy przeglądu uznali więc, że karotenoidy mogą wspierać naturalne mechanizmy ochronne skóry zarówno przed skutkami UVB, jak i UVA, choć nie zastępują klasycznej ochrony przeciwsłonecznej [1].

FAQ

Likopen i beta karoten FAQ - obrazek poglądowy

Co daje jedzenie marchewki przed opalaniem?

Marchew dostarcza beta-karotenu, który może wspierać naturalne mechanizmy ochronne skóry i z czasem nadać jej cieplejszy odcień. Nie działa jednak od razu i nie chroni przed poparzeniem słonecznym, dlatego nie zastępuje kremu z filtrem.

Czy beta-karoten przedłuża opaleniznę?

Beta-karoten może sprawić, że skóra wygląda na bardziej złocistą, ale nie zatrzymuje melaniny i nie przedłuża opalenizny w dosłownym znaczeniu. Efekt wynika z obecności karotenoidów w skórze, a nie z utrzymania zmian powstałych po ekspozycji na słońce.

Czy beta-karoten i witamina A to to samo?

Nie. Beta-karoten jest prowitaminą A, co oznacza, że organizm może przekształcić jego część w witaminę A. Sama witamina A występuje między innymi w jajach, nabiale, rybach i podrobach.

Czy można łączyć likopen z beta-karotenem?

Tak. Likopen i beta-karoten mogą być spożywane razem i naturalnie występują w zróżnicowanej diecie. Dobrym połączeniem są na przykład pomidory, marchew, szpinak i niewielka ilość oliwy, która wspiera wchłanianie karotenoidów.

Czy beta-karoten z jedzenia można przedawkować?

Beta-karoten z warzyw i owoców nie prowadzi zwykle do zatrucia witaminą A, ale bardzo duże ilości mogą nadać skórze żółty lub pomarańczowy odcień. Zmiana ta zazwyczaj ustępuje po ograniczeniu produktów bogatych w beta-karoten.

Zobacz także

Jak przyciemnić skórę bez opalania?

Witamina A – właściwości, rola w organizmie i skutki nadmiaru oraz niedoboru

Jak przygotować skórę na lato i uniknąć przesuszeń?

Bibliografia

  1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/phpp.12690

Jak oceniasz nasz wpis?

Średnia ocena 0 / 5. Liczba głosów: 0

Jak na razie brak głosów! Bądź pierwszym, który oceni ten post.

Małgorzata Szakuła

Prowadzi konto @Konopny_dietetyk. Wspiera pacjentów z problemami jelitowymi, chorobami metabolicznymi, neurologicznymi, autoimmunologicznymi, tarczycy, a także małych pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi. Konopnydietetyk.pl

Więcej artykułów

Post navigation

Zostaw komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Płatności
Płatności