Zatkane zatoki – kiedy iść do lekarza i jakie badania wykonać?

Zatkane zatoki to problem, który dotyka wiele osób w ciągu roku i często towarzyszy infekcjom dróg oddechowych. Większość epizodów ustępuje samoistnie, jednak część przypadków wymaga profesjonalnej diagnostyki. Ocenienie, kiedy objawy wskazują na naturalny przebieg infekcji, a kiedy sugerują zaburzenie przepływu powietrza i wydzieliny w zatokach, jest ważnym elementem prawidłowego postępowania. Z tego artykułu dowiesz się, na co warto zwrócić uwagę i do jakiego lekarza się udać.

Dlaczego zatkane zatoki to częsty problem zdrowotny?

Zatoki przynosowe są systemem jam wypełnionych powietrzem, połączonych z jamą nosa. Ich prawidłowa praca zależy od drożności ujść, właściwej wentylacji i funkcji błony śluzowej. Infekcje wirusowe, alergie, zanieczyszczenia powietrza, skrzywienie przegrody, polipy lub przewlekły stan zapalny mogą zaburzać ten mechanizm. W efekcie dochodzi do zalegania wydzieliny, rozwoju stanu zapalnego i uczucia zatkania. To dlatego problem tak często pojawia się w sezonie infekcyjnym, a u części osób przybiera charakter nawracający.

Jakie objawy sugerują zaburzenia pracy zatok?

Zaburzenia pracy zatok mogą objawiać się w różny sposób, jednak kilka symptomów pojawia się najczęściej. Charakter dolegliwości zależy od tego, czy problem ma podłoże infekcyjne, alergiczne czy strukturalne.

Najczęstsze objawy to:

• uczucie blokady nosa lub trudność w oddychaniu,
• ucisk w okolicy czoła, policzków lub nasady nosa,
• ból nasilający się przy pochylaniu,
• gęsta wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła,
• osłabienie lub utrata węchu,
• przewlekły katar lub kaszel,
• uczucie ogólnego zmęczenia.

Objawy bardziej gwałtowne lub jednostronne mogą świadczyć o procesie bakteryjnym albo rozwijającym się powikłaniu i wymagają pełniejszej oceny lekarskiej.

Kiedy zatoki wymagają oceny lekarskiej?

Wizyta lekarska jest uzasadniona, gdy objawy trwają dłużej niż 10 dni, ulegają ponownemu nasileniu po wstępnej poprawie lub powtarzają się kilka razy w roku. Oceny wymagają też dolegliwości przewlekłe, utrata węchu, nawracające infekcje oraz sytuacje, w których domowe metody nie przynoszą rezultatów. Wskazaniem do pilnej konsultacji są objawy sugerujące powikłania, takie jak obrzęk oczodołu, silny jednostronny ból twarzy czy zaburzenia widzenia.

Do jakiego specjalisty kieruje się pacjentów z problemem zatok?

Pierwszym lekarzem, który zwykle ocenia objawy, jest lekarz rodzinny. Na podstawie wywiadu i badania określa, czy problem wynika z infekcji, alergii, czy wymaga poszerzonej diagnostyki.

W przypadku objawów długotrwałych, nawracających lub gdy istnieje podejrzenie przeszkód anatomicznych, kieruje się pacjenta do laryngologa (otorynolaryngologa). Specjalista ocenia stan jamy nosa i zatok w sposób bardziej szczegółowy, z wykorzystaniem badań endoskopowych i obrazowych.

Podstawowa diagnostyka: co ocenia się podczas wizyty?

Podstawowa diagnostyka obejmuje zarówno rozmowę z pacjentem, jak i ocenę fizykalną nosa oraz zatok. Lekarz zwraca uwagę na czas trwania dolegliwości, ich zmienność, wcześniejsze epizody infekcji oraz ewentualne alergie. Ważna jest także reakcja na dotychczasowe leczenie, ponieważ może wskazywać, czy objawy wynikają z procesu wirusowego, bakteryjnego, alergicznego czy strukturalnego.

Badanie fizykalne obejmuje:

• ocenę wyglądu twarzy, w tym obecności obrzęków lub asymetrii, które mogą sugerować stan zapalny lub jego powikłania,
• sprawdza się tkliwość uciskową zatok, co pomaga określić lokalizację dolegliwości,
• ocenia się jamę nosa – wziernikowanie pozwala zobaczyć stan błony śluzowej, ilość i charakter wydzieliny, obecność polipów, przerośniętych małżowin lub skrzywienia przegrody. Badanie to pomaga ustalić, czy problem wynika z zaburzeń wentylacji zatok, obrzęku zapalnego czy przeszkód anatomicznych.

Dopiero po połączeniu informacji z wywiadu i badania fizykalnego można zdecydować, czy potrzebne są dalsze metody diagnostyczne.

Jakie badania obrazowe stosowane są w diagnostyce zatok?

Badania obrazowe umożliwiają ocenę struktur nosa i zatok w sposób niedostępny podczas zwykłego badania fizykalnego. Pozwalają potwierdzić zakres zapalenia, obecność przeszkód anatomicznych oraz ewentualnych zmian towarzyszących.

• Tomografia komputerowa (TK) – najdokładniejsza metoda obrazowania zatok. Umożliwia ocenę drożności ujść, zgrubień błony śluzowej, polipów, torbieli oraz zmian anatomicznych utrudniających wentylację. Jest podstawowym badaniem w diagnostyce przewlekłych i nawracających dolegliwości.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – stosowany głównie w sytuacjach, w których potrzebna jest dokładna ocena tkanek miękkich, np. przy podejrzeniu powikłań oczodołowych, wewnątrzczaszkowych lub zmian nowotworowych. Uzupełnia TK, gdy konieczne jest szersze spojrzenie na struktury otaczające zatoki.
• RTG zatok – obecnie stosowane coraz rzadziej, ponieważ nie pozwala ocenić szczegółów niezbędnych do pełnej diagnostyki. Może uwidocznić poziomy płynu lub znaczne zacienienie, ale ma ograniczoną przydatność w ocenie przewlekłych stanów zapalnych.

Dodatkowe badania zatok – kiedy są przydatne?

Badania dodatkowe stosuje się wtedy, gdy podstawowa diagnostyka nie wyjaśnia przyczyny dolegliwości lub gdy objawy sugerują proces przewlekły, alergiczny albo nawracający. Pozwalają one dokładniej ocenić funkcję nosa i charakter stanu zapalnego.

• Endoskopia nosa – umożliwia szczegółowe obejrzenie jamy nosa i ujść zatok. Pozwala ocenić obecność polipów, obrzęku, ropnej wydzieliny oraz przeszkód anatomicznych, które mogą wpływać na przewlekłą niedrożność.
• Testy alergologiczne – wykonywane przy podejrzeniu alergicznego podłoża objawów, szczególnie u osób z przewlekłą niedrożnością, nawracającym katarem lub kaszlem. Pomagają ustalić, czy alergia jest jednym z czynników podtrzymujących dolegliwości.
• Badania mikrobiologiczne (posiew, techniki molekularne) – stosowane w przypadku nawracających infekcji lub braku poprawy mimo leczenia. Umożliwiają identyfikację drobnoustrojów i dobranie terapii ukierunkowanej na konkretny patogen.
• Badania laboratoryjne krwi (morfologia, CRP, OB) – wspierają ocenę, czy w organizmie toczy się proces zapalny, oraz pomagają odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej lub wskazać reakcję alergiczną.

Jakie nowoczesne narzędzia pozwalają ocenić funkcje nosa i zatok?

W diagnostyce zatok coraz częściej wykorzystuje się metody, które nie tylko obrazują struktury anatomiczne, lecz także oceniają funkcję nosa, przepływ powietrza oraz charakter stanu zapalnego. Takie badania pomagają precyzyjniej określić przyczynę przewlekłych i nawracających dolegliwości.

• Rynomanometria – ocenia przepływ powietrza i opór w drogach nosowych. Wyniki pokazują, jak bardzo nos jest niedrożny i jak reaguje na leczenie, np. po zastosowaniu leków obkurczających.
• Akustyczna rynometria – mierzy przekrój przewodów nosowych za pomocą fal dźwiękowych. Pozwala wykryć zwężenia i ocenić strukturę nosa w sposób nieinwazyjny, co jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu zaburzeń anatomicznych.
• Testy węchowe i badania biomarkerów – testy węchowe określają stopień upośledzenia zmysłu węchu, a biomarkery zapalne pobierane z nosa lub krwi mogą wskazać obecność określonego typu zapalenia, np. typu 2, istotnego w przewlekłych chorobach zatok.
• Badania molekularne (PCR) – wykrywają materiał genetyczny drobnoustrojów, w tym tych, które trudno hodować w klasycznym posiewie. Stosowane w diagnostyce skomplikowanych lub opornych infekcji.

Choć metody te dostarczają bardzo precyzyjnych danych, nie są wykonywane rutynowo w ramach NFZ i najczęściej dostępne są w diagnostyce prywatnej.

Jakie są najczęstsze powikłania nieleczonego zapalenia zatok?

Nieleczone zapalenie zatok może prowadzić do utrwalenia stanu zapalnego, co sprzyja stałej niedrożności nosa, nawracającym bólom głowy, uczuciu ucisku w obrębie twarzy oraz pogorszeniu jakości snu. Często pojawiają się również zaburzenia węchu, a przewlekły proces zapalny może wpływać na przebieg astmy lub alergii, zwiększając podatność na kolejne infekcje dróg oddechowych.

W rzadkich, ale poważnych przypadkach, nieleczone ostre zapalenie bakteryjne może szerzyć się poza zatoki. Powikłania oczodołowe obejmują ropień oczodołu, obrzęk tkanek miękkich i zaburzenia widzenia, natomiast powikłania wewnątrzczaszkowe mogą prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, ropnia mózgu czy zakrzepowego zapalenia zatoki jamistej.

Zdarzają się również powikłania kostne, takie jak zapalenie kości czoła lub tworzenie ropnia podokostnowego. Do powikłań strukturalnych zalicza się także silent sinus syndrome (SSS), w którym dochodzi do stopniowego zapadania się ścian zatoki szczękowej w wyniku przewlekłego zaburzenia jej wentylacji.

Badania nad zatkanymi zatokami

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jeszcze kilkanaście lat temu było kojarzone głównie z częstym stosowaniem antybiotyków. Obecnie wiadomo jednak, że większość przewlekłych postaci choroby nie wynika z aktywnej infekcji, lecz z utrwalonego stanu zapalnego błony śluzowej. To istotnie zmieniło podejście terapeutyczne – coraz większą rolę odgrywają metody ukierunkowane na modulację nadmiernej odpowiedzi immunologicznej, a nie zwalczanie bakterii.

Choć antybiotyki nadal są stosowane, ich skuteczność w przewlekłych postaciach choroby jest ograniczona. Przeglądy badań klinicznych wskazują, że niewielką poprawę obserwowano głównie u dorosłych pacjentów bez polipów nosa po trzymiesięcznej terapii makrolidami, natomiast w pozostałych przypadkach efekty były zbliżone do placebo. Dodatkowo dostępne badania były nieliczne, małe i zróżnicowane, co przełożyło się na umiarkowaną lub niską jakość dowodów. Nie oznacza to całkowitej nieskuteczności antybiotyków, lecz brak jednoznacznych danych potwierdzających ich długoterminową wartość w przewlekłym zapaleniu zatok.

Istotnym przełomem okazało się wprowadzenie leków biologicznych, które blokują konkretne mediatory zapalne odpowiedzialne za rozwój polipów nosa i eozynofilowy stan zapalny zatok. Analizy obejmujące liczne badania kliniczne pokazują, że pacjenci z CRSwNP mogą odnieść znaczące korzyści z takich terapii. Najwyższą skuteczność wykazywał dupilumab, który poprawiał drożność nosa, zmniejszał polipy i wyraźnie poprawiał jakość życia. Omalizumab, mepolizumab i benralizumab również były skuteczniejsze od placebo, choć w mniejszym stopniu. W rankingach łączących skuteczność i bezpieczeństwo dupilumab najczęściej zajmował pierwsze miejsce, a profil działań niepożądanych leków biologicznych był zbliżony do placebo.

Mimo tych postępów leki biologiczne nie stanowią pierwszego etapu leczenia. Podstawą terapii pozostają płukanie nosa i kortykosteroidy donosowe, które skutecznie kontrolują stan zapalny u wielu pacjentów. Terapie celowane rozważa się dopiero w przypadku nieskuteczności leczenia standardowego lub nawrotów polipów mimo leczenia operacyjnego. Współczesne podejście do leczenia zatok opiera się więc na lepszym zrozumieniu mechanizmów choroby i doborze terapii do jej biologicznego podłoża, co dla wielu pacjentów oznacza realną poprawę komfortu życia i mniejszą liczbę nawrotów.

Zatkane zatoki | Podsumowanie

Zatkane zatoki mogą wynikać z infekcji, alergii, zmian strukturalnych lub przewlekłego zapalenia. Ocena czasu trwania objawów i ich nasilenia jest podstawą prawidłowego postępowania. W przypadku długotrwałych, nawracających lub nietypowych dolegliwości konieczna jest konsultacja lekarska i odpowiednie badania. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć przewlekłych problemów oraz rzadkich, ale poważnych powikłań.

FAQ

Jak wyglądają zatkane zatoki?

Zatkane zatoki to stan, w którym ich naturalne ujścia do jamy nosa stają się niedrożne, a powietrze i wydzielina nie mogą swobodnie odpływać. Wewnątrz zatok gromadzi się śluz, a błona śluzowa ulega obrzękowi i pogrubieniu. W badaniu endoskopowym widoczny jest obrzęk nosa, przerośnięta błona śluzowa oraz zalegająca wydzielina, natomiast w tomografii zatoki przybierają obraz częściowego lub całkowitego zacienienia.

Jakie zioła na zatkane zatoki?

W łagodzeniu objawów stosuje się zioła o działaniu udrażniającym i przeciwzapalnym, takie jak tymianek, mięta, rumianek czy czystek. Mogą wspierać nawilżenie i oczyszczanie śluzówki, jednak nie zastępują diagnostyki, jeśli objawy trwają długo lub nawracają.

Jak odetkać ucho zatkane przez zatoki?

Uczucie zatkanego ucha wynika zwykle z zaburzonej pracy trąbki słuchowej, która reaguje na stan zapalny nosa i zatok. Pomaga leczenie niedrożności nosa, inhalacje, nawilżanie powietrza oraz czasem preparaty obkurczające błonę śluzową zalecone przez lekarza. Jeśli objaw utrzymuje się mimo leczenia, konieczna jest ocena laryngologiczna.

Co się stanie, jeśli nie uda ci się udrożnić zatok?

Przewlekła niedrożność zatok może prowadzić do trwałego stanu zapalnego, zaburzeń węchu, nawracających infekcji i pogorszenia jakości snu. W cięższych przypadkach może wpływać na przebieg astmy lub alergii, a niekiedy prowadzić do rzadkich powikłań oczodołowych, kostnych lub wewnątrzczaszkowych.

Jakie lekarz robi USG zatok?

USG zatok wykonuje otorynolaryngolog lub radiolog, jednak badanie to ma ograniczoną przydatność diagnostyczną – pozwala ocenić jedynie większe zmiany lub obecność płynu. W diagnostyce zatok zdecydowanie większe znaczenie ma tomografia komputerowa.

Zobacz także

Oddychanie przez nos – techniki i korzyści

Aromaterapia – jakie olejki eteryczne na przeziębienie i grypę?

Bibliografia

1. Head, K., Chong, L. Y., Piromchai, P., Hopkins, C., Philpott, C., Schilder, A. G., & Burton, M. J. (2016). Systemic and topical antibiotics for chronic rhinosinusitis. The Cochrane database of systematic reviews, 4(4), CD011994.
2. Chen, H., Wang, L., Zhang, J., Yan, X., Yu, L., & Jiang, Y. (2025). Long-term efficacy and safety of different biologics in treatment of chronic rhinosinusitis with nasal polyps: A network meta-analysis. Brazilian journal of otorhinolaryngology, 91(4), 101633.
3. Wang, H., Xu, X., Lu, Z., Zhai, Z., Shao, L., Song, X., & Zhang, Y. (2025). Efficacy of different biologics for treating chronic rhinosinusitis with nasal polyps: a network meta-analysis. European archives of oto-rhino-laryngology : official journal of the European Federation of Oto-Rhino-Laryngological Societies (EUFOS) : affiliated with the German Society for Oto-Rhino-Laryngology – Head and Neck Surgery, 282(2), 559–569.